„Polska i niemiecka narracja historyczna – kody pamięci” 14 WRZEŚNIA 2016
Konferencja FPNP i FWPN
„Polska i niemiecka narracja historyczna – kody pamięci”
14 września 2016 r., w Centrum Konferencyjnym Zielna odbyła się międzynarodowa konferencja „Polska i niemiecka narracja historyczna – kody pamięci” organizowana przez Fundację Polsko-Niemieckie Pojednanie oraz Fundację Współpracy Polsko-Niemieckiej.
NAGRANIE KONFERENCJI:
https://www.youtube.com/watch?v=IIEr7oYMWzU
ZDJĘCIA:
Moje przemówienie otwierające konferencję:
Szanowni Państwo,
Witam wszystkich Państwa bardzo serdecznie w siedzibie Fundacji Współpracy Polsko-Niemieckiej.
Szczególnie gorąco chciałem powitać Pana Profesora Leszka Żukowskiego, Prezesa Zarządu Światowego Związku Armii Krajowej. Dziękuję Panu, że znalazł Pan dla nas czas.
Tym razem zaprosiliśmy Państwa wraz z Fundacją Polsko-Niemieckie Pojednanie na konferencję dotyczącą bardzo istotnej i delikatnej kwestii w dwustronnych stosunkach polsko-niemieckich.
Chodzi tutaj o polską i niemiecką narrację historyczną postrzeganą przez narodowe pryzmaty, jakimi są ich różniące się reminiscencje pamięci w Europie.
Mam nadzieję, że dzisiejsza konferencja znajdzie i sformułuje zadowalające rozwiązania kilku zasadniczych problemów dotyczących dzisiejszych stosunków między obu państwami w obszarze ich polityk historycznych, tzn. zademonstruje, jak należy ukazywać aksjomaty prawdy historycznej, nie zaś kształtować jej ideologiczne reinterpretacje zgodnie z koniunkturalnym interesem politycznym, które prawdę tę programowo i świadomie fałszują.
Chodzi tutaj o nic innego jak o pamięć zbiorową i jej odtwarzanie zgodne z prawdą historyczną. Konflikty między państwami i narodami powstają w wyniku intencjonalnego przemilczenia i przeinaczenia właśnie tych prawd historycznych.
Bardzo istotną kwestią staje się to, czy rok 1989 jako fundamentalna cezura zmian dla obu państw – w Polsce osiągnięcie suwerenności, przebudowa gospodarki i nowe kierunki polityki zagranicznej i bezpieczeństwa, a w Niemczech upadek muru berlińskiego i 1990 r. połączenie obu państw niemieckich – wpłynął na ich narracje historyczne, również w stosunku do siebie.
Dlatego też fundamentem pojednania czy też porozumienia polsko-niemieckiego powinno być ukazywanie możliwie najpełniejszej wiedzy, uwzględniającej wrażliwość drugiej strony i demonstrowanie przy tym głębokiej empatii i pokory w akceptowaniu oczywistych faktów historycznych, a nie podporządkowywanie ich koniunkturalnej reinterpretacji pasującej do bieżącej sytuacji politycznej, co prowadzi do lekkomyślnego zniszczenia tego, co zostało już dotychczas osiągnięte.
Przykładem takiej nieszczęsnej polityki mógł by być m.in. znany Państwu trzyczęściowy serial „Nasze matki, nasi ojcowie” („Unsere Mutter, unsere Vater”) wyemitowany przez II program publicznej telewizji ZDF między 18 a 20 marca 2013 r.
Czy chodziło tutaj o pokazanie Armii Krajowej jako zwykłych bandytów i Polaków jako trybalistycznych antysemitów, obarczanych współodpowiedzialnością z Niemcami za Holacaust? Czy była to tylko ignorancja ze strony niemieckiego sąsiada, czy też świadoma deformacja historycznej przeszłości polskiego partnera?
W tym kontekście wspomnieć należy o używanych sformułowaniach „polskie obozy koncentracyjne” czy też niedawno zamieszczonym we „Frankfurter Allgemeine Zeitung” wyrażeniu „zamordowanie tysięcy Żydów w polskiej Treblince”, co ma dokładnie ten sam sens, co fraza „polskie obozy koncentracyjne”.
Dzisiejsza dyskusja nie powinna być tylko akademicką próbą przekonywania do swoich racji. Z pewnością dzisiejsi prelegenci, wyśmienici eksperci, historycy i politolodzy będą zastanawiać się nad kwestiami manipulacji historią i służenia jej w podbudowywaniu celów polityki zagranicznej, gdzie niedawna tragiczna historia, świadome jej fałszowanie, niedopowiedzenia, przez przemilczanie faktów i niewygodnych prawd niepotrzebnie deformują dialog między narodami i społecznościami. Demonstrowanie narracji historycznych, tzn. kultur pamięci, czemu ta konferencja ma służyć, i poddanie ich ewentualnie nowej interpretacji nie mogą być instrumentalnie wykorzystywane do usprawiedliwiania doraźnego i długofalowego uzyskiwania dominacji politycznej i przewagi interpretacyjnej silniejszych nad słabszymi w komunikacji w systemie międzynarodowym.
Kat nie może być jednocześnie ofiarą i się z nią porównywać.
Myślę tutaj o tzw. realizowaniu zadań dyplomacji publicznej i tzw. soft power oraz stwarzaniu strategii inżynierii narracji historyczno-informacyjnej państwa, która w Polsce znajduje się w powijakach. W naszym kraju nie ma przemyślanej polityki historycznej państwa. W przypadku strony niemieckiej forsuje się utylitarystyczno-liberalny algorytm informacyjny w stosunku do innych państw w obiegu międzynarodowym, odpowiadający celom unormowania czy też znormalizowania polityki państwa, który pozytywnie je sankcjonuje.
W Niemczech przestaje mówić się o winie, mówi się natomiast o odpowiedzialności – dlatego że pojęcie winy dotyczy tego pokolenia, które już odeszło wraz z systemem dyktatury hitlerowskich Niemiec. Odpowiedzialność jest kategorią odnoszącą się do przyszłości, czyli jest sama w sobie pozytywna, ale oddala od przeszłości, ponieważ włącza mechanizm procesu zapominania. Temu musimy wspólnie my – Polacy i Niemcy –przeciwdziałać.
To nie zreinterpretowana narracja historyczna powinna określać przyszłą aktywną czołową rolę Niemiec w Europie i na pewno nie należy tej narracji politycznie zagospodarowywać i kamuflować ani poddawać jej świadomym procesom obróbki historycznego recyklingu, aby w nowej już pozytywnej szacie ideologicznej aktywnie wspomagała zewnętrzne interesy tego państwa.
To nie taki przekaz jest dzisiaj bardzo ważny w stosunkach Niemiec z jej najważniejszym państwem partnerskim w Europie Środkowo-Wschodniej, czyli z Polską.
Może o sile polsko-niemieckiego pojednania powinna świadczyć skala obecności polskiej narracji historycznej w oficjalnym przekazie państwa niemieckiego w kontaktach zewnętrznych?
Również z powodu postępującej europejskiej dezintegracji i braku odpowiedniej metody znalezienia odpowiedzi na te procesy Niemcy powinny włączyć Polskę do swojego kodu pamięci w Europie, podkreślając w ten sposób swoje przywiązanie do powojennych fundamentów normatywno-chrześcijańskich kontynentu europejskiego.
Jeżeli zamierza się przewodzić Europie z jej geopolitycznego i geoekonomicznego środka, tak jak to dzisiaj czyni Berlin, to trzeba pamiętać o rzetelności w demonstrowaniu narracji historycznej własnego państwa i o tę rzetelność dbać. Wydaje się, że dzisiaj strona niemiecka jest tego świadoma.
Pytania, na które będziemy dzisiaj szukać odpowiedzi, zostały jasno sformułowane. Najważniejsze – to jak zdefiniować różnice interpretacyjne narracji historycznych, które mogłyby być zarzewiem konfliktów między obu państwami. Kolejne – to w jaki sposób dążyć do porozumienia i dialogu, który nie jest prosty, lecz skomplikowany – wymaga dużej dozy otwartości i gotowości, by go prowadzić.
Rola i odpowiedzialność elit politycznych i intelektualnych obu państw są tutaj nie do przecenienia.
Mam nadzieję, że dzisiejsza konferencja będzie istotnym i znaczącym krokiem na tej drodze, a Państwo będziecie usatysfakcjonowani rezultatami i przebiegiem dyskusji w obu panelach, czego życzę Państwu i oczywiście sobie.
prof. dr hab. Krzysztof Miszczak
Konferencja była próbą odpowiedzi m. in. na następujące pytania: Co to jest narracja historyczna państwa? Jaka jest różnica między narracją historyczną a interesem narodowym? Czy są to pojęcia tożsame, czy rozbieżne? Czy w Polsce i w Niemczech mamy do czynienia z całościową strategią narracji historycznej państwa, czy z jej rozproszeniem na różne podmioty – od rządu, przez partie polityczne, po portale internetowe, czasopisma i stacje telewizyjne? Jak skutecznie kształtować polską narrację historyczną odzwierciedlającą interes narodowy państwa polskiego i jak jest kreowana narracja historyczna Republiki Federalnej Niemiec? Identyfikacja różnic narracji historycznych Polski i Niemiec – dzisiaj. Czy mamy do czynienia z ich konfrontacją czy próbą dialogu? Jak to oddziałuje na rozwój stosunków bilateralnych obu państw i społeczeństw?
W ramach konferencji odbyły się dwa panele dyskusyjne z udziałem naukowców, polityków oraz dziennikarzy zajmujących się formułowaniem i transponowaniem wiedzy na temat kodów pamięci państw do szeroko pojętej opinii publicznej:
• Panel I: Falsyfikacja kodów pamięci w Europie
• Panel II: Narracja historyczna państwa jako element polityki zagranicznej – z punktu widzenia Polski i Niemiec
R.S.V.P. fundacja|fwpn.org.pl| style="outline: none; color: rgb(0, 173, 240);"|fundacja|fwpn.org.pl, konferencja|fpnp.home.pl| style="outline: none; color: rgb(0, 173, 240);"|konferencja|fpnp.home.pl do 13 września 2016 r.
DRAFT programu
09:30 Rejestracja
10:00 Otwarcie konferencji
prof. dr hab. Krzysztof Miszczak, Dyrektor, członek Zarządu Fundacji Współpracy Polsko‑Niemieckiej
10:15-11:45 Panel I: Falsyfikacja kodów pamięci w Europie
- prof. dr hab. Jan Żaryn, Senator RP, historyk, redaktor naczelny miesięcznika „W Sieci Historii”
- prof. dr hab. Artur Nowak-Far, Instytut Prawa Szkoły Głównej Handlowej w Warszawie
- Mec. Szymon Topa, Kancelaria Radców Prawnych i Adwokatów Lech Obara i Współpracownicy
- prof. dr hab. Ruth Leiserowitz, Zastępca Dyrektora, Niemiecki Instytut Historyczny w Warszawie
- prof. dr hab. Arkadiusz Stempin, Albert-Ludwigs-Universität Freiburg, Wyższa Szkoła Europejska im. ks. Józefa Tischnera
- Moderator: Marek Zając, dziennikarz, sekretarz Międzynarodowej Rady Oświęcimskiej
11:45-12:00 Przerwa kawowa
12:00-13:45 Panel II: Narracja historyczna państwa jako element polityki zagranicznej – z punktu widzenia Polski i Niemiec
- prof. dr hab. Jan Rydel, członek Rady Fundacji Współpracy Polsko-Niemieckiej
- dr Mateusz Szpytma, Zastępca Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej
- prof. dr Jürgen Rüttgers, w latach 2005-2010 Premier Nadrenii Północnej-Westfalii, b. Minister Edukacji w rządzie Helmuta Kohla
- prof. dr hab. Eugeniusz Cezary Król, Instytut Studiów Politycznych PAN
- prof. dr Constantin Goschler, Wydział Historii Uniwersytetu Ruhry w Bochum
- dr Andrzej Grajewski, Gość Niedzielny, Szef działu zagranicznego
- Moderator: Jan Pospieszalski, dziennikarz, publicysta
14:00 Podsumowanie konferencji
Dariusz Pawłoś, Przewodniczący Zarządu Fundacji Polsko-Niemieckie Pojednanie
14:30 Lunch
Patronem medialnym konferencji jest TVP Historia oraz Instytut Pamięci Narodowej.
Zdjęcie - źródło: Deutsche Welle.